นวัตกรรมด้านการศึกษาต่อเนื่อง

ด้วยวิธีปฏิบัติที่เป็นเลิศ (Best Practices)

กลุ่มศูนย์ฝึกอาชีพชุมชน(การทอผ้าพื้นเมือง) กศน.ตำบลหนองบ่อ

สังกัด ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอนาแก

สำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยจังหวัดนครพนม

 

............................................................................................

 

ชื่อนวัตกรรม    การทอผ้าพื้นเมือง เพื่อการพัฒนาความสามารถด้านหัตถกรรมงานฝีมือของ 

                     ผู้เข้าร่วมโครงการให้เต็มศักยภาพ พัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการทอผ้าพื้นเมือง  และผลการทอผ้าพื้นเมือง

                     ฝีมือให้สูงขึ้น

โดย                 นางสาวไกรษร  จันโทวาท   ครู กศน.ตำบลหนองบ่อ

โรงเรียน          ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอนาแก  อำเภอนาแก 

                     จังหวัดนครพนม     

               สังกัด สำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยจังหวัดนครพนม

โทรศัพท์  042-571067,  0610746670  โทรสาร  042-571067  

                           e-mail address  na042571067@hotmail.com

ผู้บริหาร          นายวิรุฬ  ชุมชูชาติ  ผู้อำนวยการศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย

                    อำเภอนาแก 

                     

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   ความสำคัญและความเป็นมา  

               ผ้าทอเป็นสื่อสัญลักษณ์ของคนในแต่ละชุมชน  แสดงถึงเชื้อชาติ  เผ่าพันธุ์  และความแตกต่างทางวัฒนธรรม 

ผ้าทอยังคงเป็นปัจจัยสำคัญในการดำรงชีวิตของมนุษย์ตั้งแต่แก่จนถึงตาย  และมีบทบาทสำคัญทั้งในแง่เศรษฐกิจ  สังคม 

 และวัฒนธรรม   การทอผ้าเริ่มจากการสาน  มนุษย์เริ่มสานต้นหญ้าอ่อนเพื่อใช้ใส่วัสดุสิ่งของ และต่อมากลายเป็นเสื่อและตะกร้า  และพัฒนามาเป็นวิธีการต่อต้นพืชเพื่อเป็นเส้นที่ยาวและทำให้เหนียวขึ้น  สามารถรับน้ำหนักได้มากขึ้น  จนกระทั่งมีการคิดค้นวัสดุการทอจากพืชมาเป็นเส้นใย  เช่น  ฝ้าย  รู้จักวิธีการทออย่างง่าย  คือการนำฝ้ายมาผูกกับหินเป็นเส้นยืน  และใช้เส้นพุ่งเข้าไปเวลาทอ  ในอดีตเด็กผู้หญิงทุกคนจะถูกฝึกหัดให้รู้จักการทอผ้า  และเย็บปัก   ถ้กร้อย  ซึ่งเป็นสิ่งที่จำเป็นในการดำรงชีวิต  ในชุมชนภาคเหนือ  ผ้าทอยังคงบทบาททางสังคมและวัฒนธรรม  นอกจากบทบาททางการค้า  ยังมีการใช้ผ้าในประเพณีและพิธีกรรมต่าง ๆ

ดังนั้นการสืบทอดความคิด  ความเชื่อ  แบบแผนทางสังคม  จากคนรุ่นเก่าสู่คนรุ่นใหม่  และพัฒนาศักยภาพ  ภูมิปัญญาท้องถิ่นที่มีอยู่  ในการเสริมสร้างคุณภาพชีวิต  เพื่อการดำรงอยู่ของวัฒนธรรมควบคู่กับการพัฒนาเป็นอาชีพและรายได้ของคนชุมชน

 

  1. วัตถุประสงค์  

 

              ในชีวิตประจำวัน เพื่อเป็นเครื่องนุ่งห่มสำหรับหญิงและชาย เช่น ทอผ้าพื้นเมืองสำหรับประกอบเชิงซิ่นเรียกว่า ซิ่นมัดหมี่ หรือถ้าครอบครัวใดมีฐานะดีมีเวลาว่างมาก ผู้หญิงในครอบครัวนั้นก็อาจทอผ้าซิ่นเป็นลวดลายจกทั้งผืนก็ได้ นอกจากนั้นก็มีการทอเพื่อเป็นของใช้ สำหรับหญิง เช่น ทอจกเป็นผ้าพื้นเมือง ทอจกเป็นย่ามสำหรับใส่หมากสำหรับผู้หญิง ส่วนของใช้ของผู้ชายก็ได้แก่ ทอผ้าขาวม้า  ทอผ้าพื้นเมืองเป็นกระเป๋ามัดเอวสำหรับใส่ลูกกระสุนดินปืนเวลาออกป่า ผู้หญิงมักทอผ้าพื้นเมืองเพื่อใช้ในพิธีแต่งงานของตน

                ใช้ประดับตกแต่งสิ่งของเครื่องใช้ เช่น ทอแต่งหน้าหมอนใช้สำหรับพิธีแต่งงานและงานบวชหรือเพื่อถวายพระ

               สำหรับการทอผ้าพื้นเมืองในปัจจุบันของชาวบ้านดินดำ ตำบลหนองบ่อ อำเภอนาแก จังหวัดนครพนม พบว่าส่วนใหญ่ทั้งหมดเป็นการทอผ้าซิ่นมัดหมี่ เพราะเป็นที่นิยมของตลาด มีผู้สนใจความงดงามของศิลปะการทอผ้าซิ่นชนิดนี้ อีกทั้งมูลนิธิศิลปาชีพในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถได้เห็นความสำคัญและสนับสนุนส่งเสริมการทอผ้าจกโดยเฉพาะซิ่นมัดหมี่ ซึ่งงานศิลปหัตถกรรมแขนงนี้ซบเซาลงไปมากหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 คนทอก็น้อยลงเพราะคนยวนไม่นิยมใช้ เนื่องจากหันไปสนใจผ้าทอจากโรงงาน ซึ่งราคาค่อนข้างถูกสะดวกรวดเร็ว อีกทั้งเกรงว่าใช้ผ้าจกจะถูกกล่าวหาว่าเป็น “ลาว” ดังนั้นลูกหลานชาวบ้านดินดำในเวลานั้นจึงต้องแต่งกายตามสมัยนิยมเพราะจะได้ชื่อว่าเป็นผู้มีความเจริญ จึงเป็นเหตุให้ศิลปะการทอผ้าจกซบเซาแทบจะสูญหายไปจากชุมชนบ้านดินดำ ยกเว้นบางครอบครัวที่อยู่ตามบ้านนอก ยังคงมีการทอผ้าจกใช้ในชีวิตประจำวันอยู่บ้าง เช่น ทอผ้าขะม้าแดง )

 

 

  1. หลักการและแนวคิด

 

แผนภูมิการพัฒนาความสามารถด้านคณิตศาสตร์ของผู้เรียนอย่างเป็นระบบ  ดังนี้

 

 

  • ได้หลักสูตรที่ตรงตามความต้องการ
  • มีเครื่องมือพร้อมทันสมัย
  • คณะครูในกลุ่มจัดกิจกรรมอย่างหลากหลายตามหลักวิชา
  • ได้รับความร่วมมือจากชุมชนและเพื่อนครูเป็นอย่างดี

 

ปัจจัย

 

กระบวนการ

 

ผลผลิต

 

 

  • หลักสูตร
  • แผนการจัดเรียนรู้
  • ผู้บริหารบุคลากร ชุมชน วิทยากร
  • งบประมาณ
  • ปรับปรุงการจัดการเรียนรู้
  • จัดกิจกรรมส่งเสริม
  • การมีส่วนร่วมของชุมชน
  • การอบรมเชิงปฏิบัติการ

 

  • หลักสูตร
  • การทอผ้าพื้นเมือง

ผลกระทบ

 

 

 

           
 
 
   
 
    กล่องข้อความ: -	ได้หลักสูตรที่ตรงตามความต้องการ
-	มีเครื่องมือพร้อมทันสมัย
-	คณะครูในกลุ่มจัดกิจกรรมอย่างหลากหลายตามหลักวิชา
-	ได้รับความร่วมมือจากชุมชนและเพื่อนครูเป็นอย่างดี

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4.  วิธีปฏิบัติที่เป็นเลิศ

                      กศน.มีเป้าหมาย  ให้ผู้เรียนได้ทราบจุดเด่นและจุดที่ต้องปรับปรุงในด้านการจัดการทอผ้าพื้นเมือง ด้วยการเปรียบเทียบ ค้นหา และแลกเปลี่ยนเรียนรู้วิธีปฏิบัติที่เป็นเลิศ  ให้เป็นที่ยอมรับของผู้ที่เกี่ยวข้อง  โดยกลุ่มการศึกษาต่อเนื่องได้จัดกิจกรรมการเรียนรู้ที่หลากหลายเพื่อการพัฒนาความสามารถด้านการทอผ้าพื้นเมืองของผู้เรียนให้เต็มศักยภาพ  เพื่อพัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนทอผ้าพื้นเมือง  และผลการทดสอบทางการศึกษาต่อเนื่องให้สูงขึ้น  ดังรายละเอียดต่อไปนี้

< >ปรับเปลี่ยนวิธีการจัดการเรียนรู้การศึกษาต่อเนื่อง  โดยดำเนินตามขั้นตอนดังนี้ จัดการเรียนรู้แบบการศึกษาต่อเนื่อง  โดยจัดทำแผนการจัดการเรียนรู้แบบสำเร็จรูปในระดับหนึ่ง  และจัดกิจกรรมการเรียนรู้โดยการปฎิบัติจริงจัดทำชุดฝึกทักษะการทอผ้าพื้นเมือง  เพื่อพัฒนาความสามารถทางด้านอาชีพให้สูงขึ้น  สำหรับผู้เรียนเกณฑ์การทอผ้าพื้นเมือง สำหรับผู้เรียนที่มีความต้องการพัฒนามุ่งสู่การอาชีพ  หรือพัฒนาความสามารถต่อไปชุมชนมีการทอผ้า  เป็นการสร้างเจตคติที่ของผู้เรียนเพื่อให้ผู้เรียนกระตือรือร้นในการศึกษาต่อเนื่องด้านอาชีพในชุมชนจัดกิจกรรมการทอผ้าพื้นเมือง  ร่วมกับกลุ่มแม่บ้านในชุมชนส่งเสริมสนับสนุนให้ผู้เรียนเข้าร่วมกาทอผ้าพื้นเมืองโดยจากโครงการศูนย์ฝึกอาชีพชุมชน   

 

5.  ผลการดำเนินงาน

 

          ผลจากการดำเนินงาน  “โดยใช้วิธีปฏิบัติที่เป็นเลิศและทำอย่างต่อเนื่อง”  ทำให้กลุ่มทอผ้าพื้นเมืองประสบความสำเร็จ  เป็นที่อมรับของชุมชน  ดังนี้

1.  ผู้เรียนให้ความสนใจในการจัดทำกลุ่มอาชีพผู้เรียนยังมีความเอาใจใส่ดูแลในด้านการเรียนเป็นอย่างดี

2.    ผู้เรียนมีความสามมารถในการทอผ้าพื้นเมืองที่หลากหลาย

 3.   ได้รับความร่วมมือจากกศน.อำเภอนาแกอย่างดีเยี่ยมในด้านงบประมาณในการจัดทำโครงงานและการส่งเสริมการเรียนรู้ของผู้เรียน

 4.    กศน.อำเภอนาแกให้บริการทางด้านการศึกษาที่มีประสิทธิภาพ  ได้รับการยอมรับจากชุมชน

 5.    ครูผู้ดำเนินการในกลุ่มอาชีพชุมชนผู้เรียนมีความรู้ความสามารถ  มีทักษะในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ที่หลากหลาย  และพัฒนาตนเองเป็นบุคคลแห่งการเรียนรู้  เป็นแบบอย่างที่ดี  และคณะครูมีความภาคภูมิใจในการทำงานและได้รับการยกย่องจากชุมชน

 

6.  ปัจจัยแห่งความสำเร็จ

 

             1.    ผู้เรียนมีพื้นฐานมีความรู้ความสามารถ มีทักษะในการคิดวิเคราะห์ และมีความมุ่งมั่นตั้งใจในการทำงาน

             2.    ครูเป็นผู้มีความรู้ความสามารถ มีความตั้งใจ มีการเสียสละ และเป็นบุคคลแห่งการเรียนรู้

             3.    โรงเรียนมีงบประมาณให้การสนับสนุน ในด้านการพัฒนาความสามารถด้านการทอผ้าพื้นเมืองของผู้เรียนให้เต็มศักยภาพ

             4.    ผู้บริหารเป็นผู้มีวิสัยทัศน์ ให้การสนับสนุนในการทำงาน

             5.    ผู้เรียนให้ความร่วมมือและสนับสนุนในการจัดกิจกรรมการพัฒนาความสามารถด้านการทอผ้าพื้นเมืองของผู้เรียนให้เต็มศักยภาพ

7.  บทเรียนที่ได้รับ

 

                         

                      การพัฒนานวัตกรรมทางด้านการจัดการเรียนการสอน เพื่อการพัฒนาความสามารถด้านการทอผ้าพื้นเมืองของผู้เรียนให้เต็มศักยภาพ  ได้ดำเนินกิจกรรมอย่างหลากหลายมาโดยตลอด  ผู้เรียนที่มีความเป็นเลิศทางการทอผ้าพื้นเมืองได้จัดสนับสนุนส่งเสริมให้มีความสามารถสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องด้วยการลวดลายมัดหมี่ พร้อมจัดทำชุดฝึกทักษะให้พัฒนาตามศักยภาพอย่างรอบด้าน  จะเห็นว่าทำให้เกิดการเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง ส่งผลการต่อการพัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการทอผ้าพื้นเมือง ให้สูงขึ้น  เป็นอีกหนึ่งวิธีในหลายกิจกรรมที่ส่งเสริมให้ผู้เรียนพัฒนาตนให้สอดคล้องกับความสนใจ  และความถนัดของผู้เรียนโดยคำนึงถึงความแตกต่างระหว่างบุคคล  จัดกิจกรรมให้ผู้เรียนได้เรียนรู้จากประสบการณ์จริงและฝึกปฏิบัติให้เกิดการคิดเป็น  ทำเป็น และมีคุณลักษณะอันพึงประสงค์ ตามหลักสูตรการศึกษาต่อเนื่อง   ฝึกทักษะอย่างรอบอย่างมีประสิทธิภาพ